PVC- en kunststofplaten

PVC- en kunststofplaten zijn basismateriaal voor modelbouwers die gebouwen, diorama’s en terrein zelf maken, maar ook voor cosplay en lichtprojecten. Bij elke kunststof lees je waarvoor die geschikt is, hoe je die snijdt en waarmee je die lijmt. Geschuimd PVC is licht en vochtbestendig, HIPS is dun polystyreen voor details, ABS is taaier, PET is transparant of melkwit en spiegelend polystyreen vervangt een glazen spiegel op plekken waar glas kan breken. Op de pagina materiaal voor diorama’s en maquettes lees je hoe je kunststoffen combineert met foamboard en EVA foam.

PVC- en kunststofplaten voor modellen, diorama’s en creatieve projecten

Architectuurmaquettes

Snijd uit HIPS van 1 mm gevels met raamopeningen en strakke witte wanden voor een model op schaal 1 : 100. Geschuimd PVC of Celuka van 5–10 mm vormt een stevige bodemplaat en plafonds die niet doorbuigen. Celuka heeft een hard oppervlak dat goed te schilderen is. Transparant PET is geschikt voor beglazing; melkwit PET voor matglas of een lichtdoorlatende wand.

Kies: Voor gevels witte HIPS-plaat van 1 mm, voor de ondergrond PVC Celuka van 10 mm of geschuimd PVC van 5 mm, voor beglazing transparante PET-plaat van 1 mm.

Diorama’s en tabletopterrein

Bouw sci-fi-panelen, industriële muren, bunkers en containers van HIPS van 1 mm. Kerf er bakstenen of paneelnaden in. Maak dragende wanden van geschuimd PVC van 3 mm en lijm HIPS erop als bekleding. Snijd ook voetstukken voor miniaturen uit PVC van 3 mm. Transparant PET is geschikt als water, ijs, glas of vitrinekap.

Kies: Voor details en donkere interieurs zwarte HIPS-plaat van 1 mm, voor wanden geschuimd PVC van 3 mm.

Modelspoor en zelfbouw

Stationsgebouwen, perrons, steunmuren en brugonderdelen: gebruik HIPS van 1 mm voor details en geschuimd PVC van 3 mm voor de constructie. Maak van PVC van 3 mm ook lage reliëfgebouwen voor de achtergrond en frontplaten voor modulebanen. Beglaas de ramen van stations en seinhuizen met transparant PET.

Kies: Voor de constructie geschuimd PVC van 3 mm, voor gevels witte HIPS-plaat van 1 mm en voor ramen transparante PET-plaat van 1 mm.

Cosplay en vacuümvormen

Vorm pantserplaten, helmen en handbeschermers met een heteluchtpistool of vacuümvormer. ABS van 3 mm is taaier en beter bestand tegen stoten. HIPS van 1 mm is makkelijker te bewerken en geschikt voor details, overlays en als eerste kunststof voor vacuümvormen van maskers, kappen of terreinplaten. Maak stevige props en voetstukken van PVC Celuka van 5–10 mm.

Kies: Voor stevige platen zwarte ABS-plaat van 3 mm, voor details en vacuümvormen HIPS van 1 mm.

Licht en fotografie

Melkwit PET verspreidt het licht van een ledstrip gelijkmatig. Gebruik het voor lichtbakken, lantaarns en verlichte modelvitrines. Spiegelend polystyreen, in zilver of goud, is geschikt als reflectievlak bij productfotografie.

Kies: Voor lichtverspreiding melkwitte PET-plaat van 1 mm, voor reflecties zilveren spiegelplaat van PS van 1 mm of een gouden plaat.

Huis en decoratie

Snijd uit spiegelend polystyreen onbreekbare spiegels voor de kinderkamer en spiegelvormen voor aan de muur. Goud oogt warm, zilver neutraal. Geschuimd PVC van 3–5 mm is geschikt voor huisnummers, naambordjes voor deuren en waterbestendige plantenlabels. Het is vochtbestendig en kan dus ook in de badkamer of op het balkon worden gebruikt.

Kies: Voor spiegelvormen gouden spiegelplaat van PS van 1 mm, voor naambordjes geschuimd PVC van 3 of 5 mm.

PVC- en kunststofplaten: welke kunststof is geschikt en hoe bewerk je die?

Stappenplan: dunne kunststof snijden en breken (HIPS, PET, spiegelend PS)

Snijd platen van 1 mm niet helemaal door. Kerf de plaat in en breek die; zo krijg je een rechte breuk en een nette rand.

Je hebt nodig:

snijmat · stalen liniaal · scherp hobbymes of kunststofritser · fijne stift · schuurstaafje of fijne vijl

1. Laat de beschermfolie op de plaat zitten, vooral bij PET en spiegelend polystyreen.
2. Teken de lijn met een fijne stift op de achterzijde. Markeer en kerf spiegelend polystyreen op de witte achterzijde: een kerf aan de spiegelkant veroorzaakt krassen en een scheve breuk.
3. Houd de stalen liniaal stevig vast. Houd je vingers plat en uit de buurt van de rand. Ga 2–3 keer met het mes langs de lijn. Kerf alleen in; snijd niet door.
4. Leg de kerf op de rand van de tafel en buig de plaat van de kerf af. De plaat breekt langs de lijn.
5. Werk de rand bij met een schuurstaafje of de achterkant van een mes. Maak dikkere onderdelen vlak met een vijl.
6. Kerf bochten een paar keer licht in en breek ze stukje voor stukje af. PET van 1 mm kun je ook met een gebogen schaar knippen.

Stappenplan: geschuimd PVC, Celuka en ABS zagen en boren

Geschuimd PVC tot 3 mm snijd je door met een mes; dikkere platen, Celuka en ABS zaag je. Bij zagen en boren kunnen spanen wegschieten, dus draag een veiligheidsbril.

Je hebt nodig:

snijmat · stalen liniaal · afbreekmes · fijngetande zaag of decoupeerzaag met zaagblad voor kunststof · klemmen · spiraalboor · vijl of schuurblok · veiligheidsbril en stofbescherming

1. Snijd geschuimd PVC tot 3 mm met een mes langs een met een klem vastgezette stalen liniaal, in enkele lichte halen. Dit geeft een beter resultaat dan één krachtige snede.
2. Zaag platen van 5–10 mm en ABS met een decoupeerzaag met een zaagblad voor kunststof of met een fijngetande zaag: hoge snelheid, langzaam vooruit duwen.
3. Klem de plaat vlak bij de zaaglijn vast zodat die niet trilt. Draag altijd een veiligheidsbril bij werk waarbij spanen ontstaan.
4. Celuka en ABS zijn harder: houd rekening met meerdere halen en zorg voor een nieuw mesje.
5. Voor gaten volstaat een gewone spiraalboor. Trek de boor bij diepe gaten regelmatig terug om oververhitting te voorkomen; gebruik geen koelvloeistof.
6. Werk de rand bij met een vijl of schuurblok. Aan de rand van dik geschuimd PVC zijn de open cellen zichtbaar; vul die met plamuur en schuur ze glad.

Stappenplan: welke lijm gebruik je voor welke kunststof?

Lijm op basis van oplosmiddelen last alleen kunststoffen van dezelfde soort aan elkaar. Kies de lijm daarom op basis van beide materialen.

Tips voor het werken met PVC- en kunststofplaten

• Kerf HIPS met de achterkant van een modelbouwmesje of met een kunststofritser. Zo haal je een dun reepje materiaal weg in plaats van het omhoog te duwen.
• Gebruik zwarte HIPS voor interieurs en om ramen aan de achterkant donker te maken. Gebruik witte HIPS voor onderdelen die je gaat schilderen.
• Met melkwit PET en een ledstrip maak je een gelijkmatig oplichtend paneel voor een lichtbak of modelvitrine.
• In geschuimd PVC kun je nietjes van een nietmachine aanbrengen, ook dicht bij de rand, zonder dat het barst.
• Houd bij warm vormen de temperatuur van de plaat in de gaten, niet de instelling van het heteluchtpistool: geschuimd PVC ongeveer 120–130 °C, HIPS 150–175 °C, ABS 150–180 °C, PET 120–160 °C. Meet indien mogelijk met een infraroodthermometer.
• Buig geschuimd PVC warm met een buigradius van minstens tweemaal de plaatdikte. Koud buigen kan alleen met platen tot 6 mm, bij een temperatuur van minstens 20 °C en met een radius van minstens 100 keer de plaatdikte: voor een plaat van 3 mm is dat 300 mm.
• Maak voor het vacuümvormen van PET of ABS eerst een proefstuk; beide hebben een smaller temperatuurbereik dan HIPS.
• Veeg statisch stof voor het schilderen weg met een vochtige antistatische doek, maar pas nadat je alles hebt gelijmd. Antistatische middelen verminderen de hechting van lijm.

Kunststofplaten hanteren en bewaren

Bewaar platen vlak en horizontaal, zonder spanning, op een droge plek bij ongeveer 20 °C, niet buiten. Draag grote dunne platen aan beide lange kanten, nooit aan één hoek; ze kunnen breken. Koude kunststoffen zijn brozer, dus laat ze voor het snijden op kamertemperatuur komen. Laat beschermfolie op PET en spiegelend polystyreen zitten tot je de platen monteert. Reinig ze met een zachte doek, water en milde zeep, zonder schuurmiddelen. Geschuimd PVC zet door warmte ongeveer 0,07 mm per meter per graad uit. Boor daarom grotere montagegaten voor borden die buiten hangen.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen geschuimd PVC en PVC Celuka?

Beide materialen zijn geschuimd PVC. Celuka heeft een dichte oppervlaklaag die tijdens hetzelfde proces als de kern wordt gevormd. Daardoor is het harder, gladder en beter bestand tegen indrukken, maar ook zwaarder. Gewoon geschuimd PVC is lichter en heeft een gelijkmatig mat oppervlak.

Kun je PVC-plaat van 3 mm met een mes snijden?

Ja. Leg de plaat op een snijmat, houd er een stalen liniaal tegenaan en snijd met een scherp mes in enkele lichte halen. Zaag platen van 5 en 10 mm met een fijngetande zaag of een decoupeerzaag met een zaagblad voor kunststof.

Waarmee lijm je HIPS (polystyreenplaat)?

Met vloeibare modelbouwlijm voor kunststof: die maakt beide oppervlakken zacht en last ze aan elkaar. Gebruik cyanoacrylaatlijm voor HIPS op een ander materiaal en test die eerst op een reststuk.

Hoe lijm je PET-plaat?

PET is lastig te lijmen omdat het een lage oppervlakte-energie heeft. Gebruik sterke dubbelzijdige tape, cyanoacrylaat met primer voor moeilijk te lijmen kunststoffen of structurele acrylaatlijm. Test altijd eerst. Polystyreenlijm hecht niet op PET.

Kun je PVC-plaat met een föhn buigen?

Een föhn is niet krachtig genoeg; gebruik een heteluchtpistool of bandverwarmer. Geschuimd PVC vorm je bij een plaattemperatuur van ongeveer 120–130 °C. Verkleuring of blaasjes wijzen op oververhitting; witte plekken en scheuren wijzen op een te lage temperatuur of te veel belasting.

ABS of HIPS voor cosplaypantser?

ABS is taaier en beter bestand tegen stoten, dus geschikt voor stevige platen. HIPS is makkelijker te snijden en lijmen en is geschikt voor details en overlays. Je kunt beide met warmte vormen.

Welke kunststof is geschikt om thuis vacuüm te vormen?

HIPS van 1 mm: het vormt bij 150–175 °C, is vergevingsgezind en hoeft niet te worden gedroogd. Gebruik PET voor transparante onderdelen (120–160 °C; bij oververhitting wordt het melkachtig en bros) en ABS voor harde schalen. Droog ABS voor het vormen.