2 nieuwe schilderijen van Rafaël ontdekt in het Vaticaan

Zelfs 500 jaar na de dood van de renaissancemeesters kunnen hun werken ons nog verrassen. Vaak zitten ze gewoon voor onze neus verborgen, tot restauratoren ze opnieuw ontdekken. Het meest recente geval zijn twee olieverfschilderijen in de Vaticaanse Musea. Het blijken schilderijen van Rafaël te zijn. Ze zaten gewoon waar ze hoorden te zitten, alleen wisten wij het niet – tot nu toe.

Welke schilderijen van Rafaël zijn er ontdekt?

Het gaat niet om gewone werken: de Duitse kunsthistoricus Arnold Nesselrath zegt dat het gaat om werken van onmiskenbaar hogere kwaliteit dan wat zich in dezelfde ruimte bevindt.

In maart 2015 begonnen in de Vaticaanse Musea restauratiewerkzaamheden, die later datzelfde jaar afgerond moesten zijn. Er werd onder meer gewerkt in de Zaal van Constantijn, waar de twee nieuwe werken zijn gevonden. De zaal is vernoemd naar het thema dat de wanden siert. De grote meester kon de muren zelf niet meer afmaken, omdat zijn vroege dood dat verhinderde. Zijn leerlingen voltooiden ze naar zijn schetsen en beeldden er scènes uit het leven van keizer Constantijn de Grote in af. Toch laten de twee gevonden werken zien dat Rafaël er wel degelijk iets van heeft kunnen afmaken.

Restaurator Fabio Piacentini bevestigde dat het nu volkomen zeker is dat twee allegorische figuren op de muur van Rafaël zelf zijn. De ene figuur stelt Vriendschap voor, de andere Rechtvaardigheid.

Olieverf op muur: de bijzondere techniek van Rafaël

Volgens Piacentini zijn de schilderijen gemaakt in olieverf op muur, een zeer ongebruikelijke en specifieke techniek. Toen de restauratoren begonnen met reinigen, viel hun de nauwkeurigheid van de streken op die zo typerend is voor de meester. Vooral op het gewaad van een van de allegorische figuren zijn prachtige streken met een penseel te zien en een tonale overgang van groen naar blauw. Rafaël had overigens een bijzondere ‘warme’ techniek: hij bracht een dikke laag natuurlijke hars aan terwijl die warm was, en die gedroeg zich na het drogen als schildersdoek.

Rafaël was een kunstenaar die graag experimenteerde en nieuwe technieken uitprobeerde. Arnold Nesselrath zegt dat bekend is dat hij de hele Zaal van Constantijn in deze techniek wilde uitvoeren, maar helaas leefde hij net lang genoeg om deze twee schilderijen te maken. De rest is op traditionele wijze uitgevoerd.

Wie was Rafaël?

Raffaello Sanzio da Urbino, kortweg Rafaël, vormt samen met Michelangelo en Leonardo het grote drietal van de renaissancemeesters. Hij was ongelooflijk productief en liet een groot aantal werken na, ondanks zijn dood op 37-jarige leeftijd. Het merendeel van zijn werk bevindt zich juist in het Vaticaanse paleis, en zijn werk daar vormt het centrale en belangrijkste deel van zijn oeuvre.

Waarom is de Zaal van Constantijn zo bijzonder?

De Zaal van Constantijn is een van de ruimten waarvoor paus Julius II de toen jonge Rafaël inhuurde om ze te decoreren. Deze zalen waren bedoeld als ontvangstruimten van de paus, en de buitengewone werken op de wanden zijn net zoveel waard als die van Michelangelo in de nabijgelegen Sixtijnse Kapel. Naar verluidt wilde de paus dat de werken van de jonge kunstenaar die van zijn voorganger, Alexander VI, in de schaduw zouden stellen. Opmerkelijk is dat zowel de paus als de meester stierven voordat de Zaal van Constantijn aan de beurt was om beschilderd te worden. Op de wanden is de triomf van het christendom over het heidendom te zien, maar de zaal zelf is minder populair dan de andere om de eenvoudige reden dat bekend is dat leerlingen haar hebben uitgevoerd en niet de meester. Door deze nieuwe ontdekking kan dat veranderen.

Meer lezen? Ontdek wat een fresco is en lees over de magie van restauratie.

Veelgestelde vragen

Welke schilderijen van Rafaël zijn er ontdekt?

Het gaat om twee allegorische figuren op een muur in de Zaal van Constantijn in de Vaticaanse Musea: Vriendschap en Rechtvaardigheid.

Wie bevestigde dat de schilderijen van Rafaël zijn?

Restaurator Fabio Piacentini bevestigde dat het volkomen zeker is dat de figuren van Rafaël zelf zijn. Kunsthistoricus Arnold Nesselrath noemt ze van onmiskenbaar hogere kwaliteit dan de rest van de zaal.

Met welke techniek zijn de schilderijen gemaakt?

Ze zijn gemaakt in olieverf op muur, een zeer ongebruikelijke en specifieke techniek. Rafaël bracht een dikke laag natuurlijke hars aan terwijl die warm was, en die gedroeg zich na het drogen als schildersdoek.

Waarom is de Zaal van Constantijn bijzonder?

Rafaël kon de zaal door zijn vroege dood niet zelf afmaken. Zijn leerlingen voltooiden de wanden naar zijn schetsen, maar deze twee figuren laten zien dat hij er zelf wel iets van heeft kunnen schilderen.

Wanneer begon de restauratie waarbij de schilderijen werden ontdekt?

De restauratiewerkzaamheden in de Vaticaanse Musea begonnen in maart 2015 en moesten later datzelfde jaar klaar zijn.

Wie was Rafaël?

Raffaello Sanzio da Urbino vormt samen met Michelangelo en Leonardo het grote drietal van de renaissancemeesters. Hij overleed op 37-jarige leeftijd en liet een groot aantal werken na, vooral in het Vaticaanse paleis.