Is olieverf giftig? Mythe of waarheid over de risico's
Zijn olieverf, terpentijnolie en vernis echt giftig? Lees wat het werkelijke risico is, hoe je veilig met olieverf schildert en welke alternatieven zonder oplosmiddelen er zijn.
Is olieverf giftig? Onder professionele schilders en hobbyschilders is het een veelbesproken onderwerp. De een stoort zich aan de scherpe geur die in een atelier met olieverf hangt, een ander vindt het in het algemeen geen prettig idee om met giftige materialen te werken. Er zijn schilders die zwanger zijn, schilders met kinderen of huisdieren die rond de ezel rennen, en schilders die gewoon gezond willen leven. Moet je olieverf dus vermijden, of niet?
In het kort: Olieverf zelf ruikt nauwelijks en is veilig, zolang je haar niet eet. Alleen bij pigmenten als loodwit, cadmium en kobalt is voorzichtigheid nodig. Het echte risico zit in terpentijnolie, andere oplosmiddelen en vernis, waarvan de dampen schadelijk kunnen zijn: houd deksels dicht, ventileer de ruimte, gebruik materialen met mate en kies indien nodig mediums zonder oplosmiddelen of watervermengbare olieverf.
Is olieverf giftig? De geur en de pigmenten
Als mensen over de geur van olieverf praten, hebben ze het eigenlijk over de geur van terpentijnolie, die wordt gebruikt om verf te verdunnen en penselen te reinigen. Olieverf zelf stinkt niet; hooguit ruik je een lichte oliegeur. Ze is niet gevaarlijk, zolang je haar niet opeet. Bij de meeste soorten zou dat overigens geen ramp zijn, maar dat raden we natuurlijk niet aan.
Olieverf is gemaakt van olie en pigmenten en vrijwel alle soorten zijn veilig. Alleen bij loodwit, cadmium en kobalt moet je voorzichtig zijn: adem ze niet in en neem ze niet samen met voedsel in. Was na het schilderen goed je handen, dan is er geen reden tot zorg.
Giftige metalen in sommige verfsoorten zijn echt niet gevaarlijk als je ze met mate gebruikt. Wil je er toch liever niet over nadenken, vermijd ze dan bij het kopen en kies alternatieven: gebruik bijvoorbeeld synthetische vervangers in plaats van loodwit of cadmiumverf.
Zijn de dampen van terpentijnolie schadelijk?
Het enige risico op giftige stoffen zit in de oplosmiddelen en mediums die je bij olieverf gebruikt. De dampen van terpentijnolie zijn slecht voor je gezondheid. Omdat je er bijna niet zonder kunt, moet je een manier vinden om zulke vloeistoffen verstandig te gebruiken: houd de deksels dicht en de ramen open.
Sommige kunstenaars gebruiken ze elke dag zonder merkbare schadelijke gevolgen, maar luister altijd naar je lichaam. Het kan gebeuren dat de terpentijnolie van een bepaalde fabrikant je niet bevalt, terwijl je andere merken gewoon kunt gebruiken. Merk je veranderingen, zoals duizeligheid of misselijkheid tijdens of na het schilderen? Zet de fles terpentijnolie of het andere oplosmiddel dat je gebruikte dan liever op een andere plek of geef hem aan iemand die er wel mee kan werken. Jou doet hij zeker geen goed.
Wil je schadelijke dampen helemaal vermijden, kies dan mediums zonder oplosmiddelen of gebruik olieverf die van zichzelf dunner is, zodat verdunnen vaak niet eens nodig is. Een voorbeeld is de olieverf van Rembrandt.
Voorkom ook onnodige blootstelling door je penselen buiten, in de open lucht, te reinigen. Tijdens het schilderen veeg je ze gewoon af aan een lap of keukenpapier, zodat je geen open bakje terpentijnolie op tafel hoeft te hebben. Meer over het oplosmiddel zelf lees je in het artikel De eeuwige vraag: terpentijnolie of lijnolie?
Is vernis giftig?
Een schilderij hoort ook gevernist te worden, zoals restauratoren adviseren. De meeste vernissen bevatten echter oplosmiddelen, wat betekent dat ook hun dampen schadelijk zijn. Wil je je schilderij vernissen, doe dat dan altijd buiten of in elk geval bij open ramen en ventileer de ruimte daarna goed.
Wees verstandig en geduldig bij het kopen en kies vernissen met weinig giftige dampen en weinig geur. Als het echt niet anders kan, kun je besluiten je schilderijen niet te vernissen. Sommige schilders slaan deze stap over, omdat ze het uiterlijk van een gevernist schilderij gewoon niet mooi vinden. Of vernissen eigenlijk noodzakelijk is, bespreken we in het artikel Mythe of waarheid: moet je een schilderij vernissen?
Watervermengbare olieverf: schilderen zonder oplosmiddelen
Wil je olieverf niet opgeven, maar stoort de geur van terpentijnolie je, met alles wat er ongezonds mee samenhangt? Dan is watervermengbare olieverf, zoals die uit de Cobra-serie van Royal Talens, misschien een goede oplossing. Je reinigt je penselen alleen met water. Om verf te verdunnen en voor andere effecten bestaan speciaal gemaakte mediums en vernissen voor olieverf die ook geen oplosmiddelen bevatten, en je schilderij kun je afwerken met vernissen uit dezelfde serie.
Een groot aantal schilders werkt succesvol en tevreden met deze verf, wat laat zien dat ze bestaansrecht heeft. Wil je veel meer weten over de eigenschappen en pigmenten van olieverf, lees dan het artikel Olieverf: eigenschappen en basispigmenten.
Zo schilder je veilig met olieverf
Werken met olieverf zonder giftige stoffen is in werkelijkheid heel eenvoudig, dus het mag geen reden zijn om van olieverf weg te lopen. De basisregels op een rij:
- Doe de dop terug op de fles zodra je terpentijnolie of andere oplosmiddelen hebt gebruikt.
- Gebruik oplosmiddelen met mate en ventileer de ruimte waarin je schildert regelmatig.
- Reinig je penselen buiten en veeg ze tijdens het schilderen af aan een lap of keukenpapier.
- Vernis je schilderij buiten of bij een open raam en kies een vernis met weinig giftige dampen.
- Was na het schilderen goed je handen en adem loodwit, cadmium en kobalt niet in.
Zoals je hebt gezien zijn er ook manieren om elk contact met oplosmiddelen te vermijden. Stel gerust vragen en wissel ervaringen uit met andere schilders: je vindt vast een manier om volop van schilderen met olieverf te genieten.
Veelgestelde vragen
Is olieverf zelf giftig?
Olieverf zelf ruikt nauwelijks en is niet gevaarlijk, zolang je haar niet eet. Ze is gemaakt van olie en pigmenten, die meestal veilig zijn. Voorzichtigheid is alleen nodig bij loodwit, cadmium en kobalt, en daarvoor zijn synthetische vervangers verkrijgbaar. Was na het schilderen goed je handen.
Waar komt de sterke geur in een atelier vandaan?
De geur komt niet van de verf, maar van terpentijnolie en andere oplosmiddelen, waarmee je verf verdunt en penselen reinigt. Hun dampen zijn schadelijk, dus gebruik ze met mate, met een gesloten dop en een open raam.
Hoe gebruik je terpentijnolie en vernis veilig?
Houd deksels dicht en ramen open en ventileer de ruimte regelmatig. Vernis schilderijen buiten of bij een open raam en kies vernissen met weinig giftige dampen. Krijg je last van duizeligheid of misselijkheid, stop dan met het gebruik van het product.
Bestaat er olieverf zonder oplosmiddelen?
Ja. Watervermengbare olieverf, bijvoorbeeld de Cobra-serie van Royal Talens, reinig en verdun je met water. Daarbij zijn ook mediums en vernissen zonder oplosmiddelen verkrijgbaar. Een prima oplossing als de geur van terpentijnolie je stoort.
Mag ik met olieverf schilderen als er kinderen of huisdieren in huis zijn, of als ik zwanger ben?
Dat kan, als je veiligheidsmaatregelen volgt: kies verf zonder giftige pigmenten, gebruik mediums zonder oplosmiddelen of watervermengbare olieverf, ventileer goed en houd materialen buiten het bereik van kinderen en huisdieren. Zo breng je het risico tot een minimum terug.
Lees verder op onze blog
- De 5 meest voorkomende mythes over olieverf
- Watervermengbare olieverf: zo werkt ze en waarmee je haar verdunt
- Wat betekenen de symbolen op verftubes?
Schilder met olieverf, veilig en zorgeloos
Doe de dop dicht, zet het raam open en kies je materialen verstandig. Giftigheid hoeft geen reden te zijn om olieverf op te geven.
Zin om te creëren?
Zvoľte si ARTMiE vo vyhľadávači Google a naše články sa budú vo výsledkoch vyhľadávania zobrazovať častejšie.